Πηγή (Αγγλικά): law-clinic.eu
Ένα νέο σχέδιο του Συμβουλίου της Ευρώπης στρέφει την προσοχή στη διαδικασία διαπίστωσης της ιθαγένειας των παιδιών. Οι ήδη δημοσιευμένες κατευθύνσεις δείχνουν γιατί ούτε η έλλειψη διαβατηρίου ούτε μια εικασία για την καταγωγή αρκούν για να κριθεί το ζήτημα.
Ένα παιδί γεννιέται, αποκτά ληξιαρχική πράξη γέννησης και μεγαλώνει σε μια χώρα όπου ζει επί χρόνια. Όταν όμως η οικογένειά του ζητά διαβατήριο ή αναγνώριση ιθαγένειας, η απάντηση παραμένει αβέβαιη. Μια υπηρεσία παραπέμπει στην ιθαγένεια ενός γονέα. Μια άλλη ζητά βεβαίωση από αλλοδαπό προξενείο. Το προξενείο απαιτεί πρώτα τη διόρθωση ληξιαρχικής εγγραφής. Το παιδί εξακολουθεί να μην γνωρίζει το ουσιώδες: ποιο κράτος το θεωρεί, κατά το δίκαιό του, πολίτη του;
Το πρόβλημα δεν βρίσκεται πάντοτε στον ουσιαστικό κανόνα περί ιθαγένειας. Μπορεί να βρίσκεται στη διαδικασία που απαιτείται για τη διαπίστωση μιας ήδη υφιστάμενης νομικής κατάστασης. Ένα παιδί ενδέχεται να έχει αποκτήσει αυτοδικαίως την ιθαγένεια του κράτους ενός γονέα χωρίς να διαθέτει διαβατήριο. Αντίστροφα, η δυνατότητα να υποβάλει αίτηση για απόκτηση ιθαγένειας δεν σημαίνει ότι την έχει ήδη. Πρέπει να εξεταστούν το εφαρμοστέο αλλοδαπό δίκαιο, η νομική αναγνώριση της γονικής σχέσης και ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζονται πράγματι οι κανόνες αυτοί.
Στις 22 και 23 Σεπτεμβρίου 2026, ομάδα εργασίας του Συμβουλίου της Ευρώπης ολοκλήρωσε το **σχέδιο αναθεωρημένης σύστασης για την ιθαγένεια των παιδιών**. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, το σχέδιο περιλαμβάνει κατευθύνσεις για διαδικασίες προσαρμοσμένες στις ανάγκες των παιδιών ως προς τη διαπίστωση της ιθαγένειας και της ανιθαγένειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Νομικής Συνεργασίας αναμένεται να το εξετάσει τον Νοέμβριο, πριν από ενδεχόμενη υποβολή του στην Επιτροπή Υπουργών για υιοθέτηση. Πρόκειται επομένως για σχέδιο και όχι για ήδη υιοθετημένη ευρωπαϊκή σύσταση.
Υπάρχει, ωστόσο, ήδη δημοσιευμένη βάση συζήτησης. Η συλλογή ελπιδοφόρων πρακτικών του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόσβαση των ανιθαγενών παιδιών σε ιθαγένεια, η οποία εγκρίθηκε το 2025, εξετάζει το κατάλληλο αποδεικτικό μέτρο, τις δηλώσεις γονέων και ειδικών, κάθε συναφές στοιχείο και την εφαρμογή του αλλοδαπού δικαίου στην πράξη. Εξετάζει επίσης τη συνεργασία με αλλοδαπές αρχές, αναγνωρίζοντας ότι τέτοια επικοινωνία ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να δημιουργεί κινδύνους προστασίας. Τα παραδείγματά της δείχνουν ότι τα κράτη κατανέμουν διαφορετικά την ευθύνη διερεύνησης μεταξύ αρχών και οικογενειών.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Αν μια αρχή ζητά από τους γονείς να εκδώσουν αλλοδαπό διαβατήριο, πρέπει πρώτα να εξετάσει αν το παιδί δικαιούται νομικά αυτό το διαβατήριο. Αν μια αλλοδαπή αρχή αρνείται να εκδώσει έγγραφο, ο λόγος της άρνησης είναι κρίσιμος: η έλλειψη μετάφρασης, η εκκρεμότητα ως προς τη γονική σχέση και η μη αναγνώριση του παιδιού ως πολίτη συνιστούν διαφορετικά συμπεράσματα. Η αιτιολογημένη απόφαση οφείλει να εξηγεί ποιο συμπέρασμα στηρίζεται στα στοιχεία.
Τα παιδιά αντιμετωπίζουν ιδιαίτερη δυσκολία όταν τα απαραίτητα έγγραφα εξαρτώνται από ενέργειες ενηλίκων, αλλοδαπών υπηρεσιών ή γεγονότα που προηγήθηκαν της γέννησής τους. Δεν μπορούν μόνα τους να διορθώσουν μια παλαιά ληξιαρχική εγγραφή ή να υποχρεώσουν ένα προξενείο να απαντήσει. Μια διαδικασία προσαρμοσμένη στα παιδιά πρέπει να λαμβάνει υπόψη αυτά τα όρια, χωρίς να εγκαταλείπει την προσεκτική αξιολόγηση των αποδείξεων.
Δεν είναι ορθό να θεωρείται αυτομάτως ανιθαγενές κάθε παιδί χωρίς διαβατήριο. Χρειάζεται διαφανής και ελέγξιμη εξέταση: ποια κράτη συνδέονται νομικά με το παιδί, ποιοι κανόνες κτήσης ισχύουν, πώς αποδεικνύονται η γονική σχέση και η προσωπική του κατάσταση, ποιες εύλογες προσπάθειες έγιναν και με ποια αιτιολογία προκύπτει το τελικό συμπέρασμα. Αν μια υπηρεσία υποστηρίζει ότι υπάρχει άλλη ιθαγένεια, πρέπει να προσδιορίζει τις διατάξεις και τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά στα οποία βασίζεται.
Η υπό προετοιμασία σύσταση μπορεί να αποσαφηνίσει την ευρωπαϊκή καθοδήγηση. Προς το παρόν αναδεικνύει ένα ερώτημα που οι εθνικές διοικήσεις δεν μπορούν να αφήνουν επ’ αόριστον αναπάντητο: **ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη να διαπιστώσει την ιθαγένεια ενός παιδιού όταν τα διαθέσιμα έγγραφα δεν συμφωνούν;**
**Πηγές:** [Συμβούλιο της Ευρώπης, τελική συνεδρίαση της ομάδας εργασίας (Σεπτέμβριος 2026)].